ԱՄՆ-ի և Կանադայի կլինիկական ուղեցույցների համաձայն՝ առանց ախտանիշների մեծահասակների կանխարգելիչ բուժզննման շրջանակում արյան ընդհանուր քննության (ԱԸՔ) ռուտին իրականացումը խորհուրդ չի տրվում, քանի որ դրա օգտակարությունն ապացուցված չէ։
Փոխարենը՝ շեշտը դրվում է նպատակային սկրինինգային հետազոտությունների վրա, որոնց արդյունավետությունն ապացուցված է։
ԱՄՆ-ի Կանխարգելիչ ծառայությունների աշխատանքային խումբը (USPSTF) և Կանադայի հիվանդությունների կանխարգելման աշխատանքային խումբը (CTFPHC) խորհուրդ չեն տալիս արյան ընդհանուր քննությունը (ԱԸՔ) կիրառել որպես սկրինինգային հետազոտություն։ Նրանց մոտեցումը հիմնված է հետևյալ ապացույցների վրա։
- Ապացուցված օգուտի բացակայություն։ Համակարգված վերլուծությունները չեն հայտնաբերել մահացության նվազում՝ առանց ախտանիշների մարդկանց շրջանում արյան ընդհանուր քննության իրականացման արդյունքում։
- Կեղծ դրական արդյունքների բարձր հավանականություն։ Մինչև 11% դեպքերում անալիզների արդյունքները կարող են շեղվել նորմայից, սակայն դեպքերի 1%-ից պակասում դա հանգեցնում է պացիենտի վարման մարտավարության փոփոխության։ Շեղումների մեծ մասը կա՛մ կլինիկական նշանակություն չունի, կա՛մ ժամանակավոր բնույթ է կրում։
- Վնասի ռիսկ։ Կեղծ դրական արդյունքները կարող են հանգեցնել լրացուցիչ, հաճախ՝ ինվազիվ հետազոտությունների, անհարկի բուժման, ֆինանսական ծախսերի և պացիենտի անհանգստության։
- Choosing Wisely նախաձեռնություն։ Այս նախաձեռնությունը, որի նպատակն է բացառել ցածր արժեք ունեցող բժշկական ծառայությունները, նույնպես խորհուրդ չի տալիս արյան ընդհանուր քննության ռուտին իրականացումը։
Ո՞ր հետազոտություններն են իրականում խորհուրդ տրվում կանխարգելման նպատակով։Կանխարգելիչ բուժզննումը պետք է լինի անհատականացված և ներառի այն հետազոտությունները, որոնց արդյունավետությունն ապացուցված է տվյալ տարիքային և ռիսկային խմբերի համար։
Բարձր օգտակարություն ունեցող սկրինինգային հետազոտություններ (USPSTF-ի A/B կատեգորիաների առաջարկություններ)
- Զարկերակային ճնշման չափում․ 18 տարեկանից բարձր բոլոր մեծահասակների համար։
- Լիպիդային պրոֆիլի որոշում․ սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկի գնահատման համար։
- Արյան գլյուկոզի կամ գլիկացված հեմոգլոբինի (HbA1c) որոշում․ շաքարային դիաբետի և նախադիաբետի հայտնաբերման համար՝ 35 տարեկանից սկսած կամ ավելի վաղ՝ ռիսկի առկայության դեպքում։
- Կոլոռեկտալ քաղցկեղի սկրինինգ․ 45 տարեկանից սկսած։
- Արգանդի վզիկի քաղցկեղի սկրինինգ․ բջջաբանական հետազոտություն (ցիտոլոգիա) կամ ՊԱՊ թեստ։
- Կրծքագեղձի քաղցկեղի սկրինինգ․ մամոգրաֆիա՝ 40–50 տարեկանից սկսած՝ համապատասխան ուղեցույցների համաձայն։
- Հեպատիտների և ՄԻԱՎ-ի սկրինինգ։
Հետազոտություններ, որոնց ռուտին իրականացումը չի առաջարկվում՝ ապացուցված օգուտի բացակայության պատճառով
- Արյան ընդհանուր քննություն (ԱԸՔ)՝ առանց ախտանիշների մեծահասակների շրջանում։
- Արյան կենսաքիմիական ընդլայնված հետազոտություն (CMP)՝ առանց ախտանիշների մեծահասակների շրջանում։
- Մեզի ընդհանուր քննություն՝ առանց ախտանիշների մեծահասակների շրջանում։
Ինչո՞ւ է արյան ընդհանուր քննությունը երբեմն այնուամենայնիվ նշանակվում։Չնայած առկա առաջարկություններին՝ առաջնային օղակի բժիշկների մինչև 70%-ը կարող է արյան ընդհանուր քննություն նշանակել կանխարգելիչ բուժզննման ընթացքում։ Դրա պատճառներն են՝
- Պացիենտի ակնկալիքները։ «Ամբողջական հետազոտություն» անցնելու վերաբերյալ արմատացած պատկերացումները։
- Բժշկի մտահոգությունները։ Հիվանդությունը բաց թողնելու կամ իրավական ռիսկերի առաջ կանգնելու մտավախությունը։
- Անհատական ռիսկի գործոնները։ Եթե առկա են որոշակի ախտանիշներ կամ հիվանդությունների պատմություն (օրինակ՝ անեմիա), ինչպես նաև որոշակի վիճակներ (օրինակ՝ խոցային հիվանդություն կամ որոշ դեղամիջոցների ընդունում), արյան ընդհանուր քննությունը դառնում է ախտորոշիչ, այլ ոչ թե սկրինինգային հետազոտություն։
Ի՞նչ անել գործնականում։«Ստանդարտ» հետազոտություններ պահանջելու փոխարեն առավել արդյունավետ է՝
- Խորհրդակցել թերապևտի հետ՝ անհատական ռիսկերը գնահատելու համար։
- Քննարկել և համաձայնեցնել հետազոտությունների անհատական ծրագիրը՝ հիմնվելով ապացուցողական բժշկության առաջարկությունների վրա, օրինակ՝ USPSTF-ի ուղեցույցների։
- Արյան ընդհանուր քննություն կատարել նպատակային կերպով՝ ախտանիշների ի հայտ գալու դեպքում (թուլություն, գլխապտույտ, հաճախակի վարակներ) կամ արդեն ախտորոշված հիվանդության ընթացքը վերահսկելու նպատակով։
